اتاق عمل (OPERATING ROOMS)

اتاق عمل یکی از بخش های مهم و حساس از نظر آلودگی در مراکز بهداشتی و درمانی است. عمل جراحی آسیب پذیری بیمار را نسبت به عوامل بیماریزا منتقله از طریق پرسنل جراحی، تجهیزات، هوا و فلور پوست بیشتر می نماید. علیرغم پیشرفت تکنیک های جراحی و روش های پیشگیری از عفونت، دو مورد از هر 100 عمل جراحی در ایالات متحده دچار عفونت محل جراحی (SSI) می شود.

باید در نظر داشت که تمام موارد عفونت محل جراحی (SSI)قابل پیشگیری نمی باشند ولی به هر حال بررسی ها نشان می دهند که 40 تا 60 درصد  SSI بر اساس نوع عمل جراحی و تکنولوژی پزشکی فعلی قابل پیشگیری می باشد. با کنترل آلودگی های هوابرد، می توان یک منطقه ایمن و مطمئن را ایجاد کرد که دارای نقش مهمی در جلوگیری از SSI می باشد.

منبع عفونتهای جراحی به طور عمده شامل کادر جراحی، پوست بیمار و تجهیزات می باشند. طبق گزارش مرکز طراحی بهداشت و درمان آمریکا (CHD) بیش از 30 درصد از SSI ها ناشی از پاتوژن های هوائی هستند. یکی از منابع اصلی باکتریهای منتقله در این بخش سلولهای پوست بیمار می باشد.

در هر عمل جراحی که بین 2 تا 4 ساعت طول می کشد، حدود  1.15 × 106-8 یا 0.9 سلول پوستی در هوا پراکنده می شود.هنگامی که ما هوای پاک در اتاق عمل نداشته باشیم متاسفانه بیماران در معرض عفونت قرار می گیرند. باکتریهایی که به میزان زیاد بر روی سطح سلول های پراکنده پوستی قرار دارند، یکی از علل SSI هستند. عفونت های بیمارستانی بر روی کیفیت مراقبت از بیمار اثر منفی گذاشته و موجب تحمیل هزینه های بهداشتی و درمانی اضافی بر بیمار می گردد. عفونت محل جراحی (SSI)20درصد از کل عفونت های بیمارستانی را شامل می شوند. که از این میان 4.5% آنها مرگبار هستند.  طبق آمارها عفونت های بیمارستانی (از جمله SSI ها) در دهه گذشته به طور قابل توجهی افزایش یافته است.

به طور کلی می توان بیان نمود که هوای اتاق عمل حاوی میکروارگانیسم ها،گرد و غبار،آئروسل،پرز، سلول های پوست و قطرات تنفسی می باشد و رابطه مستقیمی بین افراد حاضر در اتاق عمل و تعداد ذرات وجود دارد.انجام تهویه مناسب و حفظ رطوبت و دمای لازم نقش مهمی در رشد و تکثیر میکروارگانیسمها دارد30% عفونت جراحی به دلیل باکتری استاف ارئوس مقاوم به متی سیلین رخ می دهد.

استاف ارئوس یکی از شایعترین میکروارگانیسم هایی است که از سطح پوست و اتاق عمل جدا می شود. علاوه بر استاف ارئوس میکروارگانیسمهای دیگری نیز از اتاق عمل جدا شده اند که به مواردی همچون گونه های انتروباکتر،میکروکوکوس،آسینتوباکتر،بروی باکتریوم،سودومونانس، کلبسیلا،باسیلوس و اشرشیا کلی اشاره نمود.

بنا بر بررسی های انجام گرفته گونه های استاف از گرد و غبار و چراغ جراحی اتاق عمل جدا می شوندبا شناخت منبع آلودگی و راه های انتقال آنها می توان از میزان عفونتهای بیمارستانی کاست.   

اتاق عمل مهمترین بخش بیمارستان از نظر حفظ صلاحیت های لازم بهداشتی می باشد. طبق معیارهای استاندارد E209 آمریکا اتاق عمل باید در کلاس کمتر از 3.5 باشد. در اتحادیه اروپا کلاس 7، برای اتاق عمل و مراقبت های ویژه توصیه می شود. استاندارد اتاق تمیز در بیمارستان کلاس 10 پیشنهاد می گردد.

اکثر کشورها استاندارد ISO 14644-1 را در مورد اتاق عمل الزامی می دانند، که استاندارد تاکید بر تجهیز اتاق های عمل و رسیدن به استاندارد ISO 5دارد.

سند (EN ISO 14644-1: 2015) توسط کمیته فنی ISO / TC 209 "اتاق های تمیز و محیط های کنترل شده مرتبط" با همکاری کمیته فنی CEN / TC 243 "فن آوری اتاق تمیز" و دبیرخانه موسسه استاندارد بریتانیا BSI تهیه شده است.

استاندارد ISO 14644 طبقه بندی پاکیزگی هوا را از لحاظ غلظت ذرات هوا در داخل اتاق های تمیز و مناطق تمیز مشخص می کند و تنها تعداد ذرات بین محدوده   μm0.1 تا   μm5 برای طبقه بندی در نظر گرفته می شوند.

اتاق پاک(cleanroom) به اتاقی گویند که در آن تعداد ذرات موجود در هوا کنترل و طبقه بندی شده اند و طراحي، ساخت آن کاملا محاسبه شده است و مديريت آن به منظور کنترل ورود، و حفظ وضعیت مطلوب صورت می گیرد.

جدول اتاق تمیز بر اساس ایزو:

 برای نمونه برداری از اتاق تمیز باید طبق جدول ذیل عمل کنیم تا اطمینان 95% حاصل نماییم که حداقل 90% از اتاق تمیز با استاندارد برابری می کند.

اتاق عمل باید دارای فشار مثبت نسبت به راهرو و بخش های مجاور باشد و حداقل 15 بار تعویض هوا در ساعت از هوای فیلتر شده تامین نماید که 20% آن یا 3 بار آن از هوای تازه باشد. هوای از سقف با جریان لامینار وارد و از نزدیک کف اتاق خارج گردد.

جریان هوا آرام و به منظور حرکت هوای عاری از ذرات در سرتاسر اتاق عمل با سرعت یکنواخت (0.3تا0.5 متر بر ثانیه) و حذف ذرات در مسیر جریان طراحی شود.